Z pozoru to tylko forma spędzania wolnego czasu. Kolorowe elementy rozsypane na stole, które trzeba połączyć w całość. Jednak – jak podkreśla dr Małgorzata Wiśniewska z Uniwersytetu w Siedlcach – puzzle to znacznie więcej niż rozrywka. To skuteczne narzędzie wspierające rozwój poznawczy, koncentrację i sprawność mózgu – zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
„Puzzle zostały wynalezione w XVIII wieku jako forma rozrywki, ale w XX wieku rozpoczęto badania nad ich wpływem na funkcjonowanie człowieka. Okazało się, że oprócz relaksu poprawiają procesy poznawcze i ogólne funkcjonowanie mózgu” – wyjaśnia ekspertka.
Aktywują obie półkule mózgu
Układanie puzzli angażuje wiele obszarów mózgu jednocześnie. „Pracują obie półkule. Lewa – odpowiedzialna za logiczne myślenie, analizę, planowanie i myślenie przyczynowo-skutkowe. Prawa – odpowiadająca za kreatywność, wyobraźnię przestrzenną i rozpoznawanie barw” – tłumaczy dr Wiśniewska.
Szczególnie istotną rolę odgrywa również płat potyliczny (przetwarzanie bodźców wzrokowych) oraz płat czołowy, odpowiedzialny za koncentrację, podejmowanie decyzji i funkcje wykonawcze. „Aby ułożyć obraz z pojedynczych elementów, musimy analizować, planować strategię działania, zapamiętywać kształty i kolory. To jednocześnie trening pamięci krótkotrwałej i długotrwałej” – dodaje badaczka.
Nie bez znaczenia pozostaje także motoryka mała. Manipulowanie drobnymi elementami wspiera sprawność dłoni i palców. „To doskonałe ćwiczenie dla dzieci, ale też dla seniorów, którzy powinni regularnie stymulować sprawność manualną” – podkreśla ekspertka.
Percepcja przestrzenna i matematyczne myślenie
Układanie puzzli rozwija percepcję wzrokowo-przestrzenną i orientację w przestrzeni. Każdy element trzeba odpowiednio obrócić, dopasować i wyobrazić sobie jego miejsce w większej całości. „Musimy przyjąć strategię – czy zaczynamy od brzegów, od środka, od konkretnego fragmentu. To planowanie ma ogromne znaczenie także w nauce przedmiotów ścisłych, takich jak matematyka” – wyjaśnia
dr Wiśniewska.
Ekspertka zwraca uwagę, że kluczowe jest wyzwanie. „Jeśli puzzle przestają być trudne i układamy je coraz szybciej, należy zwiększyć liczbę elementów albo zmienić ich rodzaj. Mózg potrzebuje nowych bodźców.”
Jak często układać puzzle?
Zdaniem dr Wiśniewskiej najlepsze efekty przynosi regularność. „Idealnie byłoby układać puzzle codziennie. Jeśli nie ma takiej możliwości – 3–4 razy w tygodniu. Optymalny czas to od 20 do 45 minut. Dłużej nie warto, bo pojawia się znużenie i spada koncentracja” – zaznacza.
Pierwsze efekty można zauważyć po około miesiącu systematycznej aktywności. „Poprawia się pamięć krótkotrwała, zwiększa się uwaga i łatwiej wchodzimy w stan skupienia” – dodaje.
Badania naukowe w tym zakresie są prowadzone, choć – jak podkreśla ekspertka – nie zawsze są jednoznaczne. Amerykańskie analizy wykazały poprawę wyobraźni przestrzennej u dzieci. Z kolei brytyjscy badacze zwracają uwagę, że u osób starszych puzzle powinny być łączone z aktywnością fizyczną. „Najlepsze rozwiązanie dla seniora? Puzzle i spacer” – mówi z uśmiechem dr Wiśniewska.
Wsparcie w terapii i przy zaburzeniach koncentracji
Puzzle znajdują również zastosowanie terapeutyczne. „Układanie drobnych elementów stymuluje neuroplastyczność, czyli zdolność mózgu do tworzenia nowych połączeń neuronalnych. Może wspierać osoby po udarach mózgu oraz z zaburzeniami koncentracji” – wyjaśnia ekspertka.
Szczególnie poleca tę formę aktywności osobom z ADHD oraz ze spektrum autyzmu. „Podczas głębokiego zaangażowania wizualnego osiągamy stan flow. Tracimy poczucie czasu, mózg ignoruje bodźce zewnętrzne, a poziom stresu spada. Puzzle wymuszają monozadaniowość, co sprzyja wyciszeniu i poprawie koncentracji” – podkreśla przedstawicielka UwS.
Integracja i komunikacja
Puzzle to także narzędzie budowania relacji. Układane wspólnie – w rodzinie czy w gronie przyjaciół – rozwijają komunikację i współpracę. „Jeżeli układamy z kimś, wzmacniamy kompetencje językowe, uczymy się współdziałania i planowania. To aktywność, która integruje” – zaznacza dr Wiśniewska.
Choć wydają się prostą zabawą, puzzle łączą w sobie trening poznawczy, relaks, rozwój motoryczny i budowanie więzi. W świecie pełnym pośpiechu i nadmiaru bodźców mogą stać się dostępnym dla każdego sposobem na codzienny trening mózgu – bez specjalistycznego sprzętu i bez wychodzenia z domu.
Be First to Comment